Vì sao PHONG KIẾN chọn HOA VĂN CỔ THỜI NGUYỄN Làm Chuẩn Mực

Vì sao PHONG KIẾN chọn chuẩn này để định danh nhà gỗ

Vì sao PHONG KIẾN lựa chọn hoa văn cổ thời Nguyễn để chế tác nhà gỗ – một chuẩn mực hoàn chỉnh về ngữ nghĩa, thân phận kiến trúc và giới hạn sử dụng trong nhà ở của người Việt.

Hoa văn không chỉ để đẹp – mà để xác lập vị thế của một nếp nhà

Trong kiến trúc nhà gỗ cổ truyền của người Việt, hoa văn chưa bao giờ chỉ để trang trí.
Mỗi đường đục, mỗi mảng chạm đều mang theo ngữ nghĩa xã hội, thân phận kiến trúc và giới hạn sử dụng.

Một hoa văn được dùng đúng sẽ làm ngôi nhà đứng vững trong thời gian.
Một hoa văn dùng sai sẽ khiến nếp nhà lạc chuẩn, phô trương và mất gốc.

Chính vì vậy, khi định vị bản sắc cho nhà gỗ PHONG KIẾN, câu hỏi đặt ra không phải là hoa văn nào đẹp nhất,
mà là:

Hoa văn nào đủ chuẩn mực để làm nhà ở – và còn đúng khi đặt trong đời sống hôm nay.

Vì sao PHONG KIẾN không chọn hoa văn thời Lý – Trần

Hoa văn thời Lý – Trần đạt đến đỉnh cao về tinh thần và biểu cảm tôn giáo, đặc biệt trong kiến trúc Phật giáo và tâm linh.

Thời Lý – Trần (Thế kỷ XI – XIV)

Giai đoạn vàng son của kiến trúc tín ngưỡng

• Phát triển mạnh kiến trúc cung đình và tôn giáo
• Ảnh hưởng sâu đậm của Phật giáo
• Hình tượng rồng mang tính linh hóa mạnh
• Bố cục thiên về thiền – siêu thoát
• Ngôn ngữ tạo hình phục vụ tín ngưỡng nhiều hơn đời sống

Các công trình tiêu biểu như Hoàng thành Thăng Long, Chùa Một Cột, Tháp Báo Thiên, Thành Tây Đô đều cho thấy rõ điều này.

Hoa văn thời Lý – Trần rất đẹp, nhưng không sinh ra để làm nhà ở dân dụng.

Nếu đưa hoa văn Lý – Trần  vào nhà ở hôm nay, rất dễ rơi vào trạng thái:

• Lệch ngữ cảnh
• Nặng biểu tượng
• Thiếu sự tương thích với sinh hoạt gia đình

Đó là lý do PHONG KIẾN không sử dụng hoa văn thời Lý – Trần cho nhà ở, dù giá trị thẩm mỹ là không thể phủ nhận.

Thời Hậu Lê - Nguyễn (Thế kỷ XV - XIX) – đỉnh cao của hoa văn kiến trúc cung đình và nhà ở.

Đặc điểm: Kiến trúc cung đình quy mô đồ sộ, nghiêm trang, Nho giáo hóa. Thời Nguyễn (1802-1945) đạt đến đỉnh cao với sự hài hòa cảnh quan thiên nhiên.

Các công trình tiêu biểu:

• Văn Miếu – Quốc Tử Giám
• Kinh thành Huế
• Lăng tẩm các vua Nguyễn
• Hệ thống nhà ở dân dụng của quan lại, địa chủ

Đặc trưng hoa văn thời Nguyễn

• Ngôn ngữ tạo hình ước lệ – chuẩn mực – tiết chế
• Phân tầng rõ ràng thân phận kiến trúc
• Hoa văn lá lật phát triển mạnh
• Ảnh hưởng văn hóa phương Tây nhưng không lai tạp
• Tính ứng dụng cao cho nhà ở

PHONG KIẾN lựa chọn hoa văn cổ thời Nguyễn không phải vì cảm xúc,
mà vì đây là giai đoạn hoàn chỉnh nhất về ngôn ngữ – rõ ràng nhất về thân phận – và còn đủ chuẩn để dùng cho nhà ở hôm nay.

Hoa văn thời Nguyễn chịu ảnh hưởng mạnh của đời sống xã hội

Thời Nguyễn, đặc biệt ở Bắc Bộ, xuất hiện rõ tầng lớp:

• Quan lại địa phương
• Địa chủ, phú nông giàu có

Họ có:

• Tài chính để dùng gỗ lim xanh Thanh Hóa, gỗ già
• Thời gian để nuôi thợ 3–5 năm trong nhà
• Nhu cầu làm nhà không chỉ để ở, mà để định vị gia thế

Chính điều này tạo điều kiện cho hoa văn kiến trúc dân dụng đạt đến độ tinh xảo cao chưa từng có.

Hoa văn thời Nguyễn không đại trà – mà phân tầng rất rõ ràng

Một hiểu lầm phổ biến là cho rằng nhà nào thời Nguyễn cũng có hoa văn.
Thực tế lịch sử không như vậy.

Hoa văn thời Nguyễn được ứng dụng theo ba không gian kiến trúc chính:

1. Kiến trúc cung đình Huế

• Chuẩn mực cao nhất
• Quy phạm chặt chẽ
• Không có chỗ cho tùy tiện

Cung đình Huế là đỉnh chuẩn, nơi định hình ngôn ngữ hoa văn cho toàn thời kỳ.

2. Nhà ở dân dụng của quan lại, địa chủ, phú nông

Đây là nơi hoa văn thời Nguyễn phát triển rực rỡ nhất trong kiến trúc nhà ở:

• Long hóa, phụng hóa được tiết chế
• Hoa văn lá lật phổ biến do ảnh hưởng văn hóa phương Tây
• Bố cục chặt chẽ, không phô trương

Chính nhóm công trình này tạo nên đỉnh cao hoa văn nhà gỗ dân dụng.

3. Nhà dân thường – gần như không có điều kiện làm hoa văn

Phần lớn nhà dân thường:

• Ưu tiên công năng
• Ít hoặc không chạm khắc
• Nếu có, chỉ là hoa văn rất giản lược

Điều này khẳng định một điều quan trọng:

Hoa văn thời Nguyễn không phải là thứ ai cũng được dùng,
mà là dấu hiệu nhận diện của thân phận kiến trúc.

Vì sao PHONG KIẾN chọn hoa văn thời Nguyễn làm trụ bản sắc

PHONG KIẾN chọn hoa văn thời Nguyễn vì đây là chuẩn mực duy nhất đáp ứng đồng thời:

• Đúng ngữ nghĩa
• Đúng thân phận
• Đúng giới hạn sử dụng cho nhà ở

Hoa văn không được dùng để “làm cho sang”,
mà để đặt đúng vị thế cho một nếp nhà.

Chính vì vậy, PHONG KIẾN:

• Không dùng hoa văn để chiều thị hiếu
• Không đục theo hình mạng
• Không lạm dụng chi tiết

Nguyên tắc sử dụng hoa văn của PHONG KIẾN

• Hoa văn phải được đục thủ công, có chiều sâu
• Thân nền phải dày dặn, không mỏng, không gãy
• Lá lật phải thật – sắc – rõ khối
• Nạo vẹt sạch, không đánh giấy nhám làm cùn cạnh

Nguyên tắc cốt lõi:

Đủ để có hồn – không dư để lạc chuẩn.

Kết luận

PHONG KIẾN không chọn hoa văn thời Nguyễn vì đó là lựa chọn dễ,
mà vì đó là lựa chọn có giới hạn.

Giới hạn để:

• Không sai ngữ nghĩa
• Không vượt thân phận
• Không làm nhà gỗ thành vật trang trí

Hoa văn thời Nguyễn không phải đẹp nhất về cảm xúc,
mà là hoàn chỉnh nhất về chuẩn mực để làm nhà.

Và đó là lý do PHONG KIẾN lấy hoa văn thời Nguyễn làm trụ cột bản sắc không thay đổi.